อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง เป็นหมู่เกาะในอ่าวไทยประกอบด้วยเกาะต่างๆ 42 เกาะ ได้แก่ เกาะพะลวย เกาะวัวตาหลับ เกาะแม่เกาะ เกาะสามเส้า เกาะหินดับ เกาะนายพุด และเกาะไผ่ลวก เป็นต้น ตั้งอยู่ในท้องที่ตำบลอ่างทอง อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ครอบคลุมพื้นที่ 102 ตารางกิโลเมตร เป็นพื้นน้ำประมาณ 84 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 82 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ทั้งหมด ได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2523

การเดินทางไปอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง เส้นทางที่สะดวกที่สุด คือการเริ่มต้นจากเกาะสมุย ทุกวันจะมีบริการนำเที่ยวหมู่เกาะอ่างทองแบบไปเช้าเย็นกลับ โดยมีเรือออกจากท่าเรือหน้าทอนและท่าเรือบ่อผุด เวลา 08.30 น. รายละเอียดเพิ่มเติมติดต่อ บริษัท แอร์ซี จำกัด โทร. (077) 422262-3 หรือ บริษัทไฮเวย์ แทรเวิล จำกัด โทร. (077) 421290, 421285

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง มีบริการบ้านพัก รายละเอียดติดต่อ โทร. (077) 286025, 286931 หรือ กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ กรุงเทพฯ โทร. 579-7223, 579-5734

หมู่เกาะอ่างทองเป็นอุทยานแห่งชาติซึ่งตั้งอยู่ในเขตน้ำตื้นใกล้ฝั่ง ความลึกเฉลี่ยของน้ำประมาณ 10 เมตร น้ำทะเลบริเวณอุทยานฯมีความโปร่งใสน้อยเนื่องจากได้รับอิทธิพลของตะกอนจากแม่น้ำตาปี ลักษณะชายฝั่งโดยทั่วไปมีความสูงชัน ส่งผลให้ปะการังในบริเวณนี้ก่อตัวในแนวแคบๆเฉพาะชายฝั่งด้านตะวันตกเฉียงใต้และบริเวณที่มีที่กำบังจากลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ปะกังรังที่พบส่วนใหญ่ได้แก่ ปะการังหินลูกช้าง ปะการังสมอง ปะการังเขากวางกิ่งสั้น ปะการังพวกนี้จะอยู่ด้านบนของแนว ส่วนที่อยู่ในระดับลึกลงไปและได้รับแสงน้อยจะเป็นพวกปะการังแผ่น(ในสกุล pavona)และปะการังดอกไม้(Goniopora sp.) สำหรับสัตว์น้ำที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้ได้แก่ ปลาผีเสื้อลายแปดเส้น ปลาผีเสื้อปากยาว ปลาสินสมุทร ปลานกแก้ว ปลากระเบนทอง ปลาฉลามหูดำ ปลาเก๋า หอยเม่นลายเสือ ส่วนบริเวณด้านในของแนวปะการังซึ่งการไหลเวียนของน้ำไม่ดีพอนั้นจะเป็นที่อาศัยของปลิงทะเล ปูม้า และสาหร่ายสีน้ำตาลกลุ่มสาหร่ายทุ่น(Sargassum sp.) สาหร่ายจอก(Turbinaria sp.)

บริเวณด้านข้างของเกาะเป็นหินที่ชันและมีความลึกมากจนแสงส่องลงไปได้น้อย ทำให้ปะการังไม่สามารถเจริญเติบโตได้ ในบริเวณนี้จึงเป็นที่อยู่ของสัตว์จำพวกกัลปังหา กัลปังหาหวี แส้ทะเล หอยนางรม หอยมือเสือ หอยมือหมี ที่สำคัญคือเป็นแหล่งอาศัยของแพลงตอนซึ่งเป็นธาตุอาหารของสัตว์ทะเล ในบริเวณนี้จึงเต็มไปด้วยสัตว์น้ำหลายชนิด อาทิเช่น กลุ่มหอยสองฝาชนิดต่างๆ ปะการังอ่อน หอยจอบ ฟองน้ำครก ฟองน้ำท่อ สาหร่ายคัน เพรียงหัวหอม เป็นต้น และทั้งยังเป็นแหล่งเลี้ยงตัวอ่อนของ ปลาทู ปลากะตัก และหมึกทะเล

ประเภทของพันธุ์ไม้มีหลายชนิดด้วยกัน สามารถจำแนกออกได้ดังนี้

"ป่าดิบแล้ง"
ครอบคลุมพื้นที่ของเกาะขนาดใหญ่ ได้แก่ เกาะวัวตาหลับ เกาะพะลวย เกาะสามเส้า ส่วนมากจะอยู่ตามบริเวณไหล่เขาและตามร่องน้ำลำธาร มีพันธุ์ไม้ที่สำคัญ คือ พลอง จิกเขา รักเขา เขียด เต่าร้าง หวาย และกล้วยไม้นารีช่องอ่างทอง เป็นต้น

"ป่าชายหาด"
เป็นป่าโปร่งที่ขึ้นอยู่ในบริเวณแคบๆตามชายหาดและเชิงเขาชายทะเลของเกาะต่างๆ พันธุ์ไม้ที่สำคัญได้แก่ หูกวาง โพทะเล กะทิง รักทะเล ทองหลางน้ำ ลำเจียก และพลับพลึง เป็นต้น

"ป่าเขาหินปูน"
พบในบริเวณเขาหินปูน เป็นพันธุ์ไม้ขนาดเล็ก ที่สำคัญได้แก่ จันทร์ผา สลัดไต และยอป่า

"ป่าชายเลน"
พบอยู่บ้างในบริเวณซอกหินที่มีหาดทรายหรือหาดเลน อยู่ตามวงรอบของทะเลด้านในของเกาะแม่เกาะ และอ่าวบางอ่าวทางทิศตะวันตกของเกาะพะลวย สภาพเป็นป่าชายเลนเกิดใหม่ มีขนาดเล็ก และมีพันธุ์ไม้จำพวกโกงกางใบเล็ก(Rhizophora apiculata)

ด้วยสภาพที่เป็นเกาะขนาดเล็กกลางทะเล มีที่ราบและที่ลาดชันปานกลางน้อย สัตว์ที่อาศัยอยู่จึงเป็นสัตว์ขนาดเล็ก อาทิเช่น นาก ค่างแว่นถิ่นใต้ ค้างคาว นกยางทะเล เหยี่ยวแดง นกออก นกเต้าดิน นกนางแอ่นกินรัง นกแก๊ก นกแก๊กพันธุ์มาลายู นกแซงแซว นกกินเปี้ยว เหี้ย เต่าตะนุ เต่ากระ และงูเหลือม เป็นต้น

เกาะวัวตาหลับ
เป็นที่ตั้งของที่ทำการอุทยานแห่งชาติ ด้านหน้าที่ทำการเป็นหาดทรายขาวสะอาด เมื่อขึ้นไปสู่จุดชมวิวบนยอดเขา ระยะทาง 400 เมตร จะมองเห็นหมู่เกาะอ่างทองทั้งหมดทอดตัวเรียงรายเป็นแนวยาวไปบนพื้นน้ำด้วยรูปร่างลักษณะต่างๆ แปลกตา นอกจากนี้ยังมีถ้ำบัวโบกซึ่งอยู่ใกล้ที่ทำการฯ มีหินงอกหินย้อยรูปร่างสวยงามดูคล้ายบัวบาน

ทะเลใน หรือทะเลสาบกลางภูเขา
เป็นปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยาที่พบว่ามีอยู่บนหมู่เกาะเหล่านี้เท่านั้น แถบทะเลด้านอ่าวไทย ทะเลในเส้นผ่าศูนย์กลางใหญ่ที่สุดคือประมาณ 250 เมตร ตั้งอยู่บนเกาะแม่เกาะ นั่งเรือยนต์จากที่ทำการไปประมาณ 15 นาที และเดินเท้าตามทางเดินสู่จุดชมวิวอีก 400 เมตร จะสามารถมองเห็นทัศนียภาพอันน่าตื่นตาตื่นใจของทะเลในโดยรอบ รวมทั้งทิวทัศน์ที่สวยงามของทะเลเปิดได้อย่างชัดเจน ทะเลในแห่งนี้มีเนื้อที่ 30 ไร่ โอบรอบด้วยโขดเขาและแมกไม้ปกคลุม น้ำนิ่งสงบใสราวสีมรกต

เกาะสามเส้า
ตั้งอยู่ตรงกันข้ามกับเกาะแม่เกาะ เป็นแหล่งปะการัง มีสะพานหินธรรมชาติยื่นโค้งออกไปในทะเล นอกจากนี้จากเกาะสามเส้าจะมองเห็นปฏิมากรรมธรรมชาติคล้ายปราสาทหินตั้งตระหง่านอยู่บนยอดเขาของเกาะแม่เกาะ

เกาะท้ายเพลาและเกาะวัวกันตัง
อยู่เลยจากเกาะแม่เกาะไปทางเหนือ เป็นจุดที่มีแนวปะการังและหาดทรายขาวสะอาด