อุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ ตั้งอยู่ในท้องที่ตำบลเกาะพะงัน ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพะงัน และตำบลอ่างทอง อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ห่างจากฝั่งจังหวัดสุราษฎร์ธานีประมาณ 100 กิโลเมตร ลักษณะทั่วไปเป็นภูเขาสูง โดยมียอดเขาสูงสุดคือ ยอดเขาหรา มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 627 เมตร มีป่าเขาที่อุดมสมบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 42,750 ไร่ หรือ 68.4 ตารางกิโลเมตร เป็นพื้นที่ทะเลประมาณ 12,125 ไร่ หรือ 19.4 ตารางกิโลเมตร

การเดินทางไปอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จซึ่งอยู่ห่างจากจังหวัดสุราษฎร์ธานีประมาณ 100 กิโลเมตร สามารถเดินทางโดยเรือโดยสาร ทั้งประเภทเรือด่วน เรือนอน เและเรือเฟอร์รี่ จากตัวจังหวัดสุราษฎร์ธานีไปที่ท่าเรือท้องศาลา เกาะพะงัน แล้วเดินทางโดยรถยนต์ ไปที่ทำการอุทยานแห่งชาติ (บริเวณน้ำตกแพง) อีก 4 กิโลเมตร

สิ่งอำนวยความสะดวก มีเฉพาะสถานที่กางเต็นท์ไว้รับรองนักท่องเที่ยวเท่านั้น หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติมติดต่อสอบถามได้ที่ ส่วนอุทยานแห่งชาติทางทะเล สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ จตุจักร กรุงเทพฯ 10900 โทร. (02) 5612918-21

พืชพรรณ ในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จสามารถจำแนกชนิดของพันธุ์ไม้ออกได้ตามประเภทของป่าดังนี้ คือ

- ป่าดงดิบชื้น หรือป่าดงดิบ เป็นป่าไม้ไมม่ผลัดใบมีสีเขียวสดตลอดปี สภาพป่ารกทึบทั้งในเรือนยอดของไม้ใหญ่ และชั้นไม้พื้นลาง มีพันธุ์ไม้ที่สำคัญได้แก่ ไม้ยาง ยูง ตะเคียน กระท้อน ขนุนปาน จิกเขา ตำเสา นาคบุตร พิกุลป่า หว้า เหรียง หลาวชะโอน เป็นต้น สำหรับไม้พื้นชั้นล่างประกอบด้วยไม้ไผ่ชนิดต่างๆ เช่น ระกำ หวายชนิดต่างๆ เต่าร้าง ตลอดจนพืชชั้นต่ำ ที่อาศัยลำต้นหรือเรือนยอดของต้นไม้ ขนาดใหญ่ หรือเกิดขึ้นร่วมกับไม้อื่นๆ เช่น กล้วยไม้ มอส เฟิน และเถาวัลย์ชนิดต่างๆ

- ป่าดงดิบแล้ง เป็นป่าที่ปกคลุมไหล่เขา ตตามร่องน้ำที่เป็นเขาหินเป็นส่วนใหญ่มีเนื้อดินเป็นชั้นบาง จึงประกอบด้วยไม้ ที่ไม่สามารถทำเป็นสินค้าได้ มีขนาดเล็ก ลำต้นไม่สูงมากนัก ป่าประเภทนี้มีพันธุ์ไม้ที่สำคัญได้แก่ ไม้พลองใบใหญ่ รังเขา หัวค่าง เกด พลองตาเป็ด พลองกินลูก เจียด ชมัง หลงใหล กลุ่มของไม้หนามขี้แรด หรือข่อยหนาม ตังหน มังตาล ยมหิน ยอป่า เป็นต้น

- ป่าเขาหินปูน เป็นป่าที่เกิดขึ้นบริเวณเเกาะแก่งทั่วไป พรรณไม้ที่พบจำพวก ไทร โพทะเล ปอทะเล เชียด สลัดได เป็นต้น

ชนิดและประเภทของสัตว์ป่า

สัตว์ป่า จากการสำรวจสภาพพื้นที่จริง และสอบถามจากราษฎรในท้องที่พบว่า เกาะพะงันเป็นแหล่งที่อยู่ของสัตว์ป่าหลายชนิด จึงสามารถจำแนกเป็นประเภทต่างๆ ดังนี้

- สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ประกอบด้วยกวางป่าา หมูป่า ลิง ค่าง ลิง กระรอก กระแต พญากระรอก อีเห็น ชะมด และหนูชนิดต่างๆ โดยเฉพาะกวางป่าจากการสอบถามจากราษฎรในท้องภิ่นปรากฏว่ามีอยู่มากมายไม่น้อยกว่า 200 ตัว ซึ่งชาวเกาะพะงันได้รับพระราชทาน จากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงเปล่ากวางเพศผู้และเพศเมียอย่างละ 1 ตัว เมื่อครั้งเสด็จประพาสน้ำตกธารเสด็จ จึงนับเป็นระยะเวลา 100 ปีมาแล้ว

- นก ประกอบด้วยนกหลายชนิด เช่น เหยี่ยวรุ้ง นกออก นกเอี้ยง นกขุนทอง อีกา นกดุเหว่า นกกวัก นกกระปูดใหญ่ นกกระเต็น นกกางเขนดง นกกางเขนบ้าน นกเขา นกเขาเขียว นกปรอดคอลาย เป็นต้น

- สัตว์เลื้อยคลาน ประกอบด้วยพวกเต่า ตะพาาบน้ำ ซึ่งอาศัยอยู่ตามลำธารน้ำจืดในป่า กิ่งก่า ตุ๊กแก แย้ จิ้งจก จิ้งเหลน ตะกวด แลน และสัตว์ประเภทงูชนิดต่างๆ ซึ่งที่มีพิษ และไม่มีพิษ เช่น งูเห่า งูจงอาง งูเขียว งูเหลือม

- สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ประกอบด้วยกบ เขขียดชนิดต่างๆ ส่วนมากพบตามบริเวณลำห้วย

- ปลา ประกอบด้วยปลาดุก ปลาช่อน ปลาหมอ กุ้ง และปูน้ำจืด

-ทรัพยากรทางทะเล ในท้องทะเลของอุทยานแห่งงชาติน้ำตกธารเสด็จอุดมสมบูรณ์ด้วยปะการัง ปู ปลา และหอยชนิดต่าง ๆ

แหล่งท่องเที่ยว เท่าที่ได้ทำการสำรวจมีหลายแห่งด้วยกัน คือ

น้ำตกธารเสด็จ
เป็นน้ำตกที่ทีขนาดใหญ่ที่สุด ของเกาะพะงันราษฎรชาวเกาะพะวัน อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ 18 กิโลเมตร มีประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ในราชวงจักรี เคยเสด็จประพาสหลายรัชกาล ตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 รัชกาลที่ 7 และรัชกาลที่ 9 ดังมีหลักฐานปรากฏพระปรมาภิไธย จปร. วปร. ปปร. และ ภปร. โดยเฉพาะรัชกาลที่ 5 นั้นเสด็จประพาสถึง 14 ครั้ง

อ่าวธารเสด็จ
เป็นพื้นที่อ่าวอยู่ติดต่ออกับน้ำตกธารเสด็จ มีลักษณะเป็นพื้นราบติดกับชายทะเล มีเนื้อที่ประมาณ 3 ไร่เศษ มีหาดทรายที่สวยงามและน้ำทะเลที่ใสสะอาด เหมาะแก่การพักผ่อน อาบแดด และเล่นน้ำทะเล

น้ำตกธารประพาส
เป็นน้ำตกแห่งที่ 2 ของออำเภอเกาะพะงันที่ได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อคราวเสด็จประพาสรอบอ่าวบ้านดอน จากหลักฐานจดหมายเหตุ ร.ศ. 108 - 119 มีจารึกพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ที่ตัวน้ำตก อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ 16 กิโลเมตร

น้ำตกธารประเวศ
เป็นน้ำตกแห่งที่ 3 ที่ไได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อคราวเสด็จประพาส รอบอ่าวบ้านดอน จากหลักฐานจดหมายเหตุ ร.ศ. 108 - 119 มีจารึกพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ที่ตัวน้ำตก อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ 25 กิโลเมตร

น้ำตกแพง
เป็นน้ำตกที่เกิดจากเทือกเขาบรริเวณบ้านมะเดื่อหวาน ไหลจากหน้าผาสูงมีความสวยงามมาก มีน้ำตลอดปี และเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวทั่วไป เดิมอยู่ในความดูแลของอุทยานแห่งชาติ ปัจจุบันเป็นที่ทำการอุทยาน มีถนนดินลูกรังเข้าถึงน้ำตก มีนักท่องเที่ยวนิยมเข้าไปเที่ยวชม และพักผ่อนหย่อนใจอยู่เป็นประจำ และสภาพป่าไม้บริเวณใกล้เคียง โดยเฉพาะเขาไม้งาม ซึ่งอยู่ใกล้น้ำตก ยังอยู่ในสภาพที่สวยงามและสมบูรณ์ บริเวณน้ำตกมีจุดชมวิวที่มองเห็นทิวทัศน์ของเกาะพะงันและเป็นจุดชมพระอาทิตย์ตกที่สวยงามแห่งหนึ่ง

ยอดเขาหรา
เป็นยอดเขาที่สูงที่สุดของเกาาะพะงัน สูงประมาณ 627 เมตร จาระดับน้ำทะเล เป็นจุดที่สามารถมองเห็นทิวทัศน์ ของเกาะพะงันได้ทั่วทั้งเกาะ อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ 5 กิโลเมตร